Europa: De Zieke en Oudere Man van de Wereld

Het Nieuwe Gezicht van de “Zieke Man van Europa”

De uitdrukking “de zieke man” werd voor het eerst in de 19e eeuw gebruikt voor het Ottomaanse Rijk. In de loop van de tijd is het uitgegroeid tot een begrip waarmee landen worden aangeduid die kampen met economische, institutionele en politieke neergang. In de 20e eeuw werden landen als het Verenigd Koninkrijk, Japan, Griekenland en de Weimarrepubliek met deze metafoor geassocieerd.

Vandaag de dag is er echter sprake van een paradigmaverschuiving. De term “zieke man” verwijst niet langer naar afzonderlijke landen, maar naar het Europese continent als geheel. Europa, dat jarenlang het centrum van de wereldorde was dankzij zijn rechtsstaat, sociale welvaart en institutionele stabiliteit, verliest steeds meer zijn bepalende positie in de nieuwe globale realiteit. Het probleem is niet alleen economische vertraging, maar een diepere strategische terugval.

Demografische Kwetsbaarheid: Het Vergrijzende Continent

Volgens Eurostat is de mediane leeftijd in de Europese Unie in 2024 gestegen naar 44,7 jaar. In landen als Italië loopt dit op tot 48,7. Deze cijfers maken duidelijk dat Europa structureel vergrijst.

De afname van de beroepsbevolking zet de arbeidsmarkt onder druk en verkleint de belastinggrondslag. Tegelijkertijd nemen de uitgaven voor pensioenen, gezondheidszorg en sociale voorzieningen sterk toe. Het Europese welvaartsmodel is gebouwd op een jonge en productieve bevolking, maar deze balans komt nu ernstig onder druk te staan.

Gezondheidszorg en Druk op de Sociale Staat

De toename van het aantal ouderen leidt tot directe financiële druk op de zorgsystemen. De stijging van chronische ziekten, de grotere behoefte aan langdurige zorg en een hogere levensverwachting zorgen voor een steeds zwaardere last op de publieke financiën.

Maar dit is niet alleen een financieel probleem. De overbelasting van het zorg- en welzijnssysteem creëert een vruchtbare bodem voor politiek populisme, maatschappelijke spanningen en anti-immigratiesentimenten. Europa’s sociale model zal de komende jaren een zware stresstest ondergaan.

Een Spiegel voor Europa: Het Draghi-rapport

Het rapport over de Europese concurrentiestrategie, opgesteld door Mario Draghi in september 2024, schetst een helder beeld van Europa’s huidige situatie. Volgens het rapport zijn de problemen van Europa geen tijdelijke crises, maar het gevolg van een structureel en langdurig verlies aan concurrentievermogen.

Europa slaagt er niet in om het productiviteits- en technologiegat met de VS te dichten. Het continent blijft achter op het gebied van digitale transformatie, kampt met hoge energiekosten, toenemende concurrentie uit China en onvoldoende defensie-investeringen. De totale economische output van de EU ligt ongeveer 40% achter op die van de VS. Private R&D-investeringen bereiken slechts de helft van het Amerikaanse niveau.

Een opvallend feit: de afgelopen vijftig jaar is er geen enkel nieuw Europees technologiebedrijf ontstaan met een marktwaarde van meer dan 100 miljard euro.

Overregulering Remt Innovatie

Een van de structurele problemen van Europa is dat zijn reguleringscultuur innovatie belemmert. In plaats van technologie te ontwikkelen, richt Europa zich vooral op het reguleren ervan. Hoewel deze aanpak op korte termijn voordelen biedt op het gebied van veiligheid en ethiek, schaadt het op lange termijn het concurrentievermogen.

De recent ingevoerde AI Act is daar een goed voorbeeld van. Hoewel Europa met risicogebaseerde regelgeving de toon wil zetten, zorgt deze benadering er ook voor dat de innovatiesnelheid daalt.

Chips en Productiecapaciteit: Een Symbolisch Tekort

Het verlies aan technologische voorsprong is het duidelijkst zichtbaar in de halfgeleiderindustrie. In 1990 had Europa een aandeel van 44% in de wereldwijde chipproductie; vandaag is dat nog slechts 9%.

Om dit te keren werd in 2022 de European Chips Act ingevoerd, met als doel om tegen 2030 een marktaandeel van 20% te behalen. Toch stellen toezichthouders dat dit in de huidige omstandigheden onrealistisch is. Hoge kosten, lange vergunningsprocedures en een sterke afhankelijkheid van overheidssteun beperken Europa’s productiecapaciteit.

Defensie en Veiligheid: Een Structurele Zwakte

Ook de Europese defensie-industrie toont structurele zwakte. Jarenlang rekende het continent op de veiligheidsparaplu van de VS, wat ten koste ging van innovatie en schaalgrootte. In het huidige militaire tijdperk, waar onbemande systemen en AI-gestuurde netwerken cruciaal zijn, opereert Europa traag en versnipperd.

Het ontbreken van een gezamenlijke defensievisie, de dominantie van nationale belangen en lange aanbestedingstrajecten belemmeren de ontwikkeling van schaalvoordelen.

Conclusie

Europa dankte zijn kracht jarenlang aan institutionele stabiliteit. Vandaag is diezelfde institutionele structuur een belemmering voor wendbaarheid geworden. De vergrijzende bevolking verzwakt de economische dynamiek, en overregulering vertraagt innovatie. Van chips tot defensie en van kunstmatige intelligentie tot gezondheidszorg: Europa’s achteruitgang is niet alleen voelbaar, maar ook meetbaar.

De komende jaren zullen voor Europa zwaar worden op sociaal, economisch en veiligheidsvlak. En de tijd die het continent heeft om dit tij te keren, is wellicht korter dan velen denken.

©TURKINFO.NL