Bereidt Europa zich voor op oorlog, of went het aan de dreiging ervan?

Europa op het randje van verandering: dienstplicht en defensie herleven:

Het is wellicht nog te vroeg om de recente ontwikkelingen in Europa te bestempelen als “voorbereidingen op een naderende oorlog”. Eén ding is echter zeker: Europa neemt in rap tempo afstand van de gewoonten die het tijdens het vredestijdperk heeft opgebouwd.

Door Dr. Tolga Sakman
Voorzitter van het Centrum voor Diplomatieke Betrekkingen en Politieke Studies (DİPAM)

Een nieuw militair tijdperk in Europa

De recente consensus binnen de Duitse coalitieregering over een nieuwe dienstplichtwet is een belangrijk signaal dat de Europese veiligheidsarchitectuur langzaam maar gestaag transformeert richting een "oorlogseconomie" en een tijdperk van "maatschappelijke mobilisatie". Duitsland wil zijn krijgsmacht uitbreiden van 180.000 naar 260.000 troepen, inclusief een optionele dienstplicht voor vrouwen — een duidelijk teken van een diepgaande mentaliteitsverandering.

Maar de vraag is: is dit slechts een Duitse defensieve heroriëntatie, of is het een continentale verschuiving richting een nieuwe denkwijze?

Strategische ontwaking in Europa

De Russische aanval op Oekraïne in 2022 markeerde het einde van het post-Koude Oorlog-tijdperk. Binnen de EU en NAVO werd het dreigingsbeeld fundamenteel herzien. Duitsland speelt hierin geen solorol, maar maakt deel uit van een bredere Europese omwenteling.

Landen als Estland, Finland, Noorwegen, Zwitserland en Griekenland handhaven al langer een dienstplichtsysteem. Noorwegen breidde dat in 2013 uit naar vrouwen en werd daarmee het eerste NAVO-land dat mannen en vrouwen verplicht laat dienen. Andere landen, zoals Litouwen (sinds 2015), Zweden (sinds 2017) en Letland (2023), herintroduceerden de dienstplicht na eerdere afschaffing. Denemarken zal in 2025 ook vrouwen opnemen in het dienstplichtsysteem. Kroatië nam in oktober het besluit om na 17 jaar opnieuw dienstplicht in te voeren.

Uitbreiding zonder dienstplicht

Sommige landen kiezen voor andere strategieën. Polen, waar de dienstplicht in 2008 werd afgeschaft, streeft ernaar om tegen 2035 een leger van 300.000 soldaten op te bouwen. Het geeft jongeren tussen 14-16 jaar zelfs wapentraining en lessen in staatsveiligheid en rampenbestrijding.

In Frankrijk werd in plaats van verplichte dienst een programma ingevoerd: de Universele Nationale Dienst (SNU) voor jongeren van 15-17 jaar. Dit is een mix van militaire, sociale en civiele training. Daarnaast wil Frankrijk het aantal reservisten tegen 2035 meer dan verdubbelen tot 105.000.

Ook Duitsland hervormt zijn militaire structuur opnieuw. Sinds de afschaffing van de dienstplicht in 2011 bestaat het Duitse leger uit vrijwilligers. Nu overweegt men een hybride systeem: 18-jarige mannen moeten een vragenlijst invullen en een medische keuring ondergaan. Voor vrouwen is deelname optioneel. Mocht de veiligheidssituatie verslechteren of er onvoldoende vrijwilligers zijn, dan kan verplichte dienstplicht alsnog worden ingevoerd.

NAVO’s nieuwe defensievisie

De belangrijkste katalysator voor deze militaire hervormingen is de nieuwe NAVO-strategie, zoals aangenomen tijdens de top in Vilnius (2023). Voor het eerst sinds het einde van de Koude Oorlog bestempelt NAVO Rusland als “de grootste en directe dreiging”. Lidstaten moeten 2% van hun BBP aan defensie besteden. In 2025 werd deze doelstelling opgeschroefd naar 5% tegen 2035.

De snelheid van deze stijging laat zien dat Europa de strategische retoriek inruilt voor concrete militaire paraatheid. De toetreding van Zweden en Finland tot NAVO versterkt deze trend verder.

Maatschappelijke perceptie: een verdeeld continent

Terwijl regeringen snel militariseren, volgt de samenleving deze ontwikkeling slechts moeizaam. Hoewel de dreiging vanuit Rusland erkend wordt, zijn veel Europeanen gewend aan decennialange vrede, welvaart en lage defensie-uitgaven.

In Duitsland is een groot deel van de jongeren terughoudend over verplichte dienstplicht. In Frankrijk wil meer dan 60% van de bevolking geen directe betrokkenheid bij een eventueel NAVO-Rusland conflict. In Italië en Spanje zorgen stijgende defensiebudgetten voor maatschappelijke kritiek.

Aan de andere kant is in de Baltische staten en Finland de motivatie juist groot. In Letland en Estland stijgt het aantal vrijwillige aanmeldingen voor het leger fors. Deze tegenstelling wijst op een groeiende veiligheidskloof tussen West- en Oost-Europa.

Conclusie: richting conflict of voorbereiding op onzekerheid?

Het is nog te vroeg om te stellen dat Europa zich voorbereidt op een directe oorlog. Wel is duidelijk dat het continent zich losmaakt van het comfortabele vredesparadigma van de afgelopen decennia. De herinvoering van dienstplicht, verhoogde defensiebudgetten en militaire herstructureringen wijzen op een langdurige geopolitieke concurrentiestrijd.

Europese regeringen lijken voorbereid, maar het is nog onzeker of ook de samenleving in staat is zich aan deze nieuwe realiteit aan te passen. Als deze veranderingen ten koste gaan van economische welvaart, zal het verkrijgen van maatschappelijk draagvlak een serieuze uitdaging worden.

Het succes van Europa's toekomstige veiligheid ligt niet alleen in militaire modernisering, maar ook in versterkte maatschappelijke weerbaarheid en krachtig leiderschap dat burgers weet te begeleiden in deze langdurige periode van veiligheidsuitdagingen.

???? Dr. Tolga Sakman is voorzitter van het Centrum voor Diplomatieke Betrekkingen en Politieke Studies (DİPAM).
???? De meningen in dit artikel zijn die van de auteur en vertegenwoordigen niet noodzakelijk de redactionele lijn van Anadolu Agency.

©TURKİNFO.NL