Criminele organisaties veranderen mee met de economie en de technologie. Ze beschikken nog altijd over een vaste kern die beslissingen neemt, maar maken voor de uitvoering van strafbare feiten steeds vaker gebruik van personen die slechts tijdelijk en voor één specifieke opdracht worden ingezet.
Dat schrijft universitair hoofddocent Hasan Sencer Peker van de afdeling Internationale Veiligheid van de Turkse Politieacademie in een analyse voor het Turkse persbureau Anadolu.
Volgens Peker produceren criminele organisaties de vaardigheden, technologie en logistieke mogelijkheden die zij nodig hebben meestal niet zelf. In plaats daarvan benutten zij bestaande kennis en capaciteit uit de legale economie voor illegale doeleinden.
Uitvoerders worden per opdracht ingezet
Bij traditionele criminele organisaties speelden langdurig lidmaatschap, onderlinge loyaliteit en banden via familie of streek van herkomst een belangrijke rol. Deze relaties zorgden voor vertrouwen en beperkten de onzekerheid binnen de organisatie.
Bij de nieuwe generatie criminele netwerken blijft de leiding doorgaans intact, maar kan iemand die een aanslag, bedreiging of transport uitvoert tijdelijk aan de organisatie worden gekoppeld. Zo’n uitvoerder hoeft niet te weten wie de leiders zijn of hoe het volledige netwerk is opgebouwd.
Deze ontwikkeling lijkt op veranderingen in de reguliere economie, waar eigendom steeds vaker plaatsmaakt voor tijdelijke toegang tot producten, diensten en arbeidskrachten. Ook criminele organisaties kunnen mensen op die manier als het ware voor een bepaalde opdracht inschakelen en daarna vervangen.
Sociale media verlagen de drempel
Digitalisering maakt het voor criminele organisaties eenvoudiger en goedkoper om potentiële uitvoerders te vinden. Sociale media en besloten berichtengroepen bieden toegang tot een grote groep mensen, zonder dat met ieder van hen een langdurige relatie hoeft te worden opgebouwd.
Bij een onderzoek van het Openbaar Ministerie in het Istanbulse district Bakırköy werden in april 2026 Telegram-accounts ontdekt waarop verschillende criminele handelingen als diensten zouden zijn aangeboden. Van de 44 personen tegen wie een arrestatiebevel werd uitgevaardigd, waren er volgens de autoriteiten veertien minderjarig.
Het Turkse ministerie van Binnenlandse Zaken meldde daarnaast dat in de eerste zeven maanden van 2026 in totaal 1.445 operaties zijn uitgevoerd tegen 518 zogenoemde nieuwe generatie criminele organisaties.
Jongeren kwetsbaar voor snel geld en status
Volgens Peker kan de opkomst van deze netwerken niet uitsluitend door economische problemen worden verklaard. Turkije heeft in het verleden zwaardere economische crises meegemaakt, zonder dat jongeren op dezelfde schaal en op dezelfde manier door criminele groepen werden ingezet.
De huidige situatie ontstaat volgens hem door een combinatie van factoren. Daarbij gaat het onder meer om de aantrekkingskracht van snel geld, de zichtbaarheid van luxe en macht op sociale media, de behoefte aan status en bescherming, de eenvoudige digitale bereikbaarheid en verzwakte familiebanden.
Ook het idee dat minderjarigen minder zwaar worden gestraft, kan hen aantrekkelijk maken voor criminele organisaties. Vooral wanneer meerdere kwetsbaarheden bij dezelfde persoon of binnen dezelfde sociale omgeving samenkomen, neemt het risico op uitbuiting toe.
Sociale media fungeren daarbij niet alleen als communicatiemiddel. Beelden van geld, wapens, geweld en een luxe levensstijl kunnen tevens als etalage dienen om nieuwe uitvoerders te lokken.
Legale koerierssector kan worden misbruikt
De snelgroeiende motorkoerierssector in Turkije is volgens de analyse een duidelijk voorbeeld van capaciteit uit de legale economie die voor criminele doeleinden kan worden ingezet.
Het officiële aantal zelfstandige motorkoeriers in Turkije is inmiddels de 100.000 gepasseerd. Vertegenwoordigers van de sector schatten het werkelijke aantal echter op bijna één miljoen. In het land staan ongeveer 7,4 miljoen motorfietsen geregistreerd.
Door de groei van de bezorgsector zijn veel mensen gewend geraakt aan motorrijden, snelle verplaatsingen door drukke steden en het vervoeren van pakketten. Daarnaast is het beeld van een koerier in het straatbeeld zo normaal geworden dat het als camouflage kan worden misbruikt.
Tijdens een drugsoperatie in Istanbul op 11 augustus bleek bijvoorbeeld dat een verdachte als motorkoerier werkte en verdovende middelen in een voedselbezorgtas verborg.
In juni 2026 werd in het district Küçükçekmece bovendien een ondernemer doodgeschoten door een man die zich als koerier had vermomd. De dader zou onder het voorwendsel dat een document moest worden ondertekend het bedrijf zijn binnengekomen. Hoewel een verband met een criminele organisatie niet openbaar werd bevestigd, laat de zaak volgens Peker zien hoe een alledaagse beroepsuitstraling voor een misdrijf kan worden misbruikt.
Organisaties worden minder afhankelijk van één persoon
De hiërarchie binnen criminele organisaties is volgens de onderzoeker dus niet volledig verdwenen. Vooral de relatie tussen de vaste kern en de persoon die een misdrijf uitvoert, is veranderd.
Door digitale werving en tijdelijke samenwerkingsverbanden kunnen uitvoerders gemakkelijker worden vervangen. Hierdoor wordt een organisatie minder afhankelijk van individuele leden en kan zij haar activiteiten voortzetten wanneer iemand wordt gearresteerd of uitvalt.
Peker stelt dat de bestrijding van deze netwerken daarom niet uitsluitend op afzonderlijke daders moet zijn gericht. Ook de economische, sociale en digitale omstandigheden waarvan criminele organisaties gebruikmaken, moeten worden aangepakt.
Dit artikel is gebaseerd op een analyse van universitair hoofddocent Hasan Sencer Peker van de Turkse Politieacademie. De oorspronkelijke analyse verscheen bij Anadolu. De daarin geuite opvattingen zijn die van de auteur.
©TURKİNFO.NL